Czubajka kania

kategoria: grzyb
wielkość: wielkoowocnikowy
typ ogólny: gatunek naziemny
klasa: pieczarniaki
rząd: pieczarkowce
rodzina: pieczarkowate
charakterystyka: jadalny, pospolity, niepodlegający ochronie
nazwa polska: Czubajka kania
inne nazwy polskie: Bedłka parasolowata, Bedłka wyniosła, Bedłka wysoka, Czubajka wyniosła, Czubajka sowa, Stroszka cielista, Stroszka strzelista
nazwy potoczne: Czubaj, Czubak, Deszczochron, Drop, Gapa, Gularka, Kania, Parasolowiec, Parasolnik, Sowa
nazwa łacińska: 
Macrolepiota procera
synonimy łacińskie: Agaricus annulatus (1777), Agaricus antiquatus (1783), Agaricus colubrinus (1782), Agaricus concentricus (1793), Agaricus procerus (1772), Agaricus squamosus (1789), Amanita procera (1836), Lepiota procera (1821), Lepiotophyllum procerum (1942), Leucocoprinus procerus (1900), Mastocephalus procerus (1900)

nazwa angielska: Parasol Mushroom, Snakeskin Parasol, Snakes Hat, Drumstick Mushroom
określenie nazwy polskiej: Stanisław Chełchowski, 1898 r.
pierwsza klasyfikacja: Giovanni Antonio Scopoli, 1772 r.
aktualna klasyfikacja: Rolf Singer, 1948 r.
powszechność w kraju: pospolity
trend liczebności w kraju: Ø
ochrona prawna: 
brak ochrony gatunkowej
kategoria zagrożenia: 
Ø
sugestia dotycząca ochrony: Ø

historia ochrony: Ø
zasięg na świecie: występuje w Ameryce Północnej, Europie, Korei, Japonii i na Nowej Zelandii
sezon: grzyb letni, jesienny
okres występowania: czerwiec – listopad
zastosowanie ogólne: JADALNY
zastosowanie ogólne w stanie surowym: niejadalny
kategoria smaku:
 jadalny bardzo dobrej jakości
smak ogólny: orzechowy
zapach ogólny: grzybowo-owocowy
wyjątki zastosowania:
 Ø
trudność identyfikacji: bardzo łatwe
cechy wyróżniające: owocniki bardzo dużych rozmiarów, parasolowate kapelusze pokryte łuskami, pierścień ruchomy, wzór na trzonie
opis
typ owocnika:
owocnik – typ: kapeluszowy blaszkowaty
część główna owocnika:
część główna owocnika – kształt: kapelusz od jajowatego, zamkniętego (młode owocniki) do płaskiego, rozpostartego (starsze owocniki), z garbem na środku
część główna owocnika – kolor: kapelusz od brązowego (młode owocniki) do białawego (starsze owocniki), brzeg białawy
wymiary owocnika:
owocnik – średnica: 10 – 30(max 35) cm
owocnik – wysokość: Ø – Ø cm
brzeg części głównej owocnika:
brzeg – kształt: postrzępiony
brzeg – kolor: Ø
powierzchnia części głównej:
powierzchnia – kształt: pokryta łuskami, łuszcząca się, zawsze sucha
powierzchnia – wzór: Ø
integralność skórki z miąższem: Ø
powierzchnia – tendencja do pękania: tak, powierzchnia popękana, jedynie środek kapelusza nigdy nie jest popękany
hymenofor:
hymenofor – typ: blaszkowaty
hymenofor – ulokowanie: Ø
hymenofor – kształt: blaszki gęste, szerokie, elastyczne, wybrzuszone[1], miękki, kruche
hymenofor – nasada: blaszki niedochodzące do trzonu
hymenofor – kolor: biały, ochrowy lub brązowawy nalot (tylko starsze owocniki)
hymenofor – wysokość: 10 – 20 mm
integralność hymenoforu z miąższem: Ø
ujście hymenoforu – kształt: Ø
ujście hymenoforu – kolor: Ø
ujście hymenoforu – wymiary: Ø – Ø mm
miąższ:
miąższ – kształt: miękki i gąbczasty w kapeluszu, łykowaty i zdrewniały w trzonie
miąższ – kolor: biały
miąższ zapach: grzybowo-owocowy
miąższ – siła zapachu: charakterystyczny, wyraźny
miąższ smak: łagodny, przyjemny, orzechowy, słodki
miąższ – siła smaku: Ø
miąższ grubość w części głównej: Ø – Ø mm
trzon:
trzon – występowanie: tak
trzon – typ: centryczny
trzon – kształt: cylindryczny, smukły, walcowaty, rozszerzający się ku dołowi
trzon – struktura: od pełnego (młode owocniki) do pustego (starsze owocniki), łykowata
trzon powierzchnia: Ø
trzon tendencja do pękania: Ø
trzon wzór na powierzchni: zygzakowaty, koncentrycznie-zygzakowate pęknięcia, przyrównywany do wzoru na skórze węży
trzon kolor: kolor kapelusza
trzon średnica: 1 – 2,5(max 4) cm
trzon wysokość: 15 – 40(max 50) cm
integralność trzonu z częścią główną: trzon łatwy do wyłamania
podstawa trzonu – kształt: z bulwą u podstawy (o średnicy do 4 – 5 cm), obrośnięta białawą grzybnią
osłona:
osłona – występowanie: Ø
osłona – typ: Ø
osłona – kształt: Ø
osłona kolor: Ø
osłona pozostałość: Ø
resztki osłony na powierzchni części głównej:
resztki osłony – występowanie: Ø
resztki osłony – typ: Ø
resztki osłony – kształt: Ø
resztki osłony rozmieszczenie: Ø
resztki osłony trwałość: Ø
resztki osłony kolor: Ø
resztki osłony wymiary: Ø × Ø mm
osłona hymenoforu:
osłona hymenoforu – występowanie: Ø
osłona hymenoforu – kształt: Ø
osłona hymenoforu trwałość: Ø
osłona hymenoforu kolor: Ø
pierścień:
pierścień – występowanie: tak
pierścień – kształt: duży, wyraźny, wełnisty, podwójny, na 2/3 wysokości trzonu
pierścień trwałość: trwały
pierścień kolor: Ø
pierścień wysokość: Ø – Ø mm
integralność pierścienia z trzonem: nieprzyrośnięty, ruchomy
pochwa:
pochwa – występowanie: nie
pochwa – kształt: Ø
pochwa kolor: Ø
pochwa średnica: Ø – Ø cm
pochwa wysokość: Ø – Ø cm
mleczko:
mleczko – występowanie: nie
mleczko kolor: Ø
mleczko smak: Ø
mleczko gęstość: Ø
mleczko obfitość: Ø
gutacja:
gutacja – występowanie: nie
gutacja kolor: Ø
gutacja obfitość: Ø
zmienność ogólna:
zmienność kształtu: Ø
zmienność koloru: Ø
zmiana koloru po uszkodzeniu:
zmiana koloru hymenoforu: Ø
zmiana koloru miąższu: niezmienny
zmiana koloru trzonu: Ø
reakcje makro-chemiczne:
KOH (wodorotlenek potasu): Ø
NaOH (wodorotlenek sodu): Ø
FeSO4 (siarczan żelaza II): Ø
C6H5OH (fenol): Ø
NH40H (woda amoniakalna): Ø
C6H5NH2 (anilina): Ø
AgNO3 (azotan srebra): Ø
nalewka gwajakowa: Ø
inne odczynniki: Ø
wpływ czynników przyrodniczych:
wpływ opadów: Ø
wpływ światła: Ø
wpływ temperatury: Ø
wpływ wiatru: Ø
występowanie:
występowanie – typ: pojedynczo lub w grupie(najczęściej)
wielkość grupy: od kilku do nawet kilkudziesięciu owocników
kształt grupy: Ø
odżywanie:
sposób odżywiania: saprotrof
podłoże:
podłoże rodzaj: gleba (gliniasta, wapienna)
podłoże właściwości: Ø
integralność owocnika z podłożem: Ø
siedlisko:
terytorium ogólne: lasy liściaste, lasy iglaste (rzadziej), brzegi lasów, polany, polany leśne, zręby, łąki, parki, ogrody, cmentarze, wśród traw, szkółki leśne
siedlisko właściwości: miejsca słoneczne lub lekko zacienione
forma terenu: od terenów nizinnych po górzyste
gatunek towarzyszący:
gatunek sąsiadujący: Buk[1]
gatunek będący podłożem: Ø
gatunek tworzący symbiozę: Ø
gatunek będący żywicielem: Ø
okres rozwoju:
czas życia: Ø
długość życia: Ø
okres występowania: Ø
pora wzrostu: Ø
hymenium:
hymenium – kształt: Ø
zarodniki:
wysyp zarodników – kolor: biały, bladokremowy
zarodniki – kształt: elipsoidalne
zarodniki – powierzchnia: gładka
zarodniki – kolor: bezbarwne
zarodniki – wymiary: 15(min 12) – 20 × 10(min 8) – 13 μm
wartość energetyczna:
owocniki surowe: Ø
owocniki suszone: Ø
wartości odżywcze:
witaminy: A, B1, B2, C, D, E, PP
minerały: potas, fosfor, mangan, żelazo, cynk, miedź
kwasy: aminokwasy (egzogenne)
pozostałe: antyoksydanty, węglowodany, tłuszcze, błonnik, białko
informacje
ciekawostki
Czubajka kania to grzyb niskokaloryczny więc może być polecany osobom odchudzającym się.
Można zbierać młode i nierozwinięte owocniki razem z trzonkiem i w domu, zamoczyć w pojemniku z wodą celem rozwinięcia.
etymologia
Nazwa łacińska tego gatunku to Macrolepiota procera, gdzie procera tłumaczy się jako “wysoki”, “wyższy”, “szczupły”.
odmiany i formy
Macrolepiota procera var. procera
Macrolepiota procera var. pseudo-olivascens
uprawa
Tak, uprawa domowa (łatwa uprawa).
transport
Czubajka kania to grzyb trudny w transporcie – kruchy, łatwo brudzący się. Transportujemy w oddzielnym i przewiewnym koszu, ułożone hymenoforem do dołu, aby żadne nieczystości nie dostały się między delikatne blaszki.
przechowywanie
Ø
robaczywienie
To gatunek rzadko robaczywiejący.
handel
To gatunek dopuszczony do obrotu.
uwagi ogólne
Ø
właściwości prozdrowotne
Ø
przygotowanie w celach leczniczych
Ø
spożycie w celach leczniczych
Ø
uwagi przy spożyciu w celach leczniczych
Ø
historyczne zastosowanie w celach leczniczych
Ø
toksyny
Ø
czas wystąpienia pierwszych objawów zatrucia
Ø
objawy zatrucia
Ø
leczenie zatrucia
Ø
skutki braku leczenia zatrucia
Ø
zastosowanie kulinarne
– smażenie (panierowanie)
– grillowanie
– duszenie
– gotowanie
– suszenie
– marynowanie (tylko młode owocniki)
– jako grzyb przyprawowy
Młode, jeszcze okrągłe, nie do końca rozwinięte czapki mogą być faszerowane mielonym mięsem, ryżem, ziołami, a następnie pieczone, podobnie jak faszerowana papryka. [2]
Na wschodzie Europy gatunek ten spożywany jest na surowo, cienko pokrojone kapelusze, doprawione solą, pieprzem, sokiem z cytryny i oliwą z oliwek, stanowią podobno ciekawą wegańską alternatywę carpaccio. [2] Wiele atlasów odradza spożywania surowych owocników – mogą powodować problemy żołądkowe.
uwagi w zastosowaniu kulinarnym
Jadalne są kapelusze – najczęściej w formie panierowanych kotletów.
przepisy kulinarne
Ø
choroby grzybowe
Ø
zapobieganie chorobom grzybowym
Ø
zwalczanie chorób grzybowych
Ø
zastosowanie inne
Ø
inne zastosowanie historyczne
Ø
zapiski i ciekawostki historyczne
Ø
mapa występowania

mapa obrazująca najczęstsze i dokładne miejsce(a) występowania opisywanego gatunku
(lokalizacja naniesiona przez: robert węglowski, miejscowość: okolice Głogowa Małopolskiego)

gatunki podobne
gatunek podobny:
nazwa polska: Czubajka białotrzonowa
nazwa łacińska: Ø
zastosowanie ogólne: Ø
cechy odróżniające: gładki, jednolicie zabarwiony trzon, mniejsze owocniki, jaśniejsze owocniki, nieco mniej smaczna
gatunek podobny:
nazwa polska: Czubajka czerwieniejąca
nazwa łacińska: Ø
zastosowanie ogólne: Ø
cechy odróżniające: brak łusek (wzoru) na trzonie, czerwieniejący miąższ
gatunek podobny:
nazwa polska: Czubajka gwiaździsta
nazwa łacińska: Ø
zastosowanie ogólne: Ø
cechy odróżniające: mniejsze owocniki, łaty większe ale mniej na kapeluszu, ciemniejsza barwa, na środku łatka w kształcie gwiazdy
gatunek podobny:
nazwa polska: Czubajka sutkowata
nazwa łacińska: Ø
zastosowanie ogólne: Ø
cechy odróżniające: spiczasty garb na kapeluszu, mniejsze owocniki, trudno przesuwalny pierścień
gatunek podobny:
nazwa polska: Sinoblaszek trujący
nazwa łacińska: Ø
zastosowanie ogólne: Ø
cechy odróżniające: Ø
[1] źródło: https://gorypolskie.eu/grzyby-jadalne/94-czubajka-kania
[2] źródło: https://totallywilduk.co.uk/2021/12/14/parasol-mushroom-macrolepiota-procera-identification/

przypisy i bibliografia

Zakaz kopiowania treści oraz fotografii. Strona opisowa – wersja 5.0

You cannot copy content of this page