Warstwiak zwęglony

kategoria: grzyb
rodzina: Xylariaceae
nazwa polska: Warstwiak zwęglony
inne nazwy polskie: Drewniak zwęglony, Kulki przeciwskurczowe, Warstwiak bulwiasty, Warstwiak pośredni, Żywy węgiel drzewny
nazwa łacińska: Daldinia concentrica
inne nazwy łacińskie: Daldinia intermedia 1932, Daldinia tuberosa 1881, Hemisphaeria tuberosa 1898, Hypoxylon concentricum 1827, Hypoxylon tuberosum 1885, Stromatosphaeria concentrica 1827
autor nazwy polskiej: Ø
pierwsza klasyfikacja: James Bolton, 1792 r.
aktualna klasyfikacja: Vincenzo de Cesati oraz Giuseppe De Notaris, 1863 r.
powszechność: częsty
ochrona prawna: 
brak ochrony gatunkowej
kategoria zagrożenia: 
Ø
handel: Ø
zastosowanie ogólne: NIEJADALNY
zastosowanie ogólne w stanie surowym: 
Ø
kategoria smaku: 
Ø
wyjątki zastosowania: 
Ø
okres występowania: maj – listopad
okres maksymalny: styczeń – grudzień
gatunek wieloletni: tak
uprawa: Ø
opis
owocnik – typ: Ø
owocnik – kształt: kulisty lub nieregularnie bulwiasty, półkulisty, gruszkowaty (rzadziej), dość mocno przytwierdzony do podłoża, lekki, czasami ze słabo uformowanym pseudo-trzonem
owocnik – powierzchnia: gładka, czasami pomarszczona, drobno guzkowata, od matowej (młode owocniki) do błyszczącej (starsze owocniki), łatwo pękająca
owocnik – kolor: od różowobrązowego, czerwonobrązowego (młode owocniki) do czarnego, fioletowoczarnego (starsze owocniki)
owocnik – średnica: 1 – 6(max 10)[3] cm
owocnik – wysokość: 1 – 3 cm
hymenofor – typ: Ø
hymenofor – kształt: Ø
hymenofor – nasada: Ø
hymenofor – kolor: Ø
hymenofor – zmiana koloru po uszkodzeniu: Ø
hymenofor – wysokość: Ø – Ø mm
trzon – typ: Ø
trzon – kształt: Ø
trzon – powierzchnia: Ø
trzon – kolor: Ø
trzon – średnica: Ø – Ø cm
trzon – wysokość: Ø – Ø cm
miąższ – kształt: korkowaty, w przekroju włóknisto-kruchy, wyraźnie warstwowany, konsystencja węgla drzewnego, puste wewnątrz (tylko starsze owocniki) [1], lekki
miąższ – kolor: Ø
miąższ – zmiana koloru po uszkodzeniu: Ø
miąższ – zapach: Ø
miąższ – smak: Ø
pierścień: Ø
pochwa: Ø
mleczko: Ø
gutacja: Ø
higrofaniczność: Ø

podłoże: drewno (martwe drewno drzew liściastych, jeszcze świeżym, bardzo rzadko na pruchniejącym)
sposób odżywiania: saprotrof
terytorium: lasy liściaste
gatunek organizmu sąsiadującego: Ø
gatunek organizmu będącego podłożem: Brzoza, Olsza, Jesion, Dąb, Buk
gatunek organizmu tworzącego symbiozę mikoryzową: Ø
gatunek organizmu będącego żywicielem: Ø
występowanie: w grupie (owocniki niekiedy łączą się ze sobą)

zarodniki – kształt: eliptyczno-fasolkowate, gładkie
zarodniki – kolor: bezbarwne
zarodniki – wymiary: 12 – 18 × 7(min 5,5) – 10 μm
wysyp zarodników – kolor: czarny, czarnobrązowy
ciekawostki
Warstwiak zwęglony to grzyb wieloletni i stąd pochodzi jej koncentryczne strefowanie (widoczne w przekroju) – w jednym sezonie wegetacyjnym powstaje jedna warstwa.[1]
Na powierzchni dojrzałych podkładek można dostrzec drobne, wyglądające jak pryszcze owocniki typu perytecjum. Są ukryte pod pojedynczą warstwą perydium, na zewnątrz podkładki wystaje tylko ich wylot. Średnica perytecjum wynosi 0,5-0,8 mm, a jego otwór jest tak drobny, że dostrzec go można tylko przy dużym powiększeniu. W perytecjach powstają płciowo zarodniki zwane askosporami. Wydobywają się głównie w nocy. [1]
W krajach o bardziej oceanicznym klimacie powoduje dotkliwe straty gospodarcze uszkadzając konstrukcje drewniane.[2]
Podkładki Warstwiaka zwęglonego stanowią schronienie i/lub pokarm wielu gatunków bezkręgowców (ślimaków, gąsienic motyli np.: Harpella forficella).[2]
W przeszłości mocno wysuszone podkładki tego Warstwiaka służyły jako hubki do rozpalania ognisk.[2] Po zapaleniu owocniki mogą delikatnie tlić się przez długi czas, co prowadzi do spekulacji, że tysiące lat temu ludzie mogli używać grzyba do transportu ognia podczas przemieszczania się. [4]
Dawniej wierzono, że grzyb ten odstrasza wiedźmy i złe duchy, powodujące bolesne skurcze (dlatego owocniki tego grzyba nazywano “kulkami przeciwskurczowymi”).[2]
Na starość przypomina kształtem i formą zwęgloną bryłkę i z czasem rozpada się w pył.
etymologia
Stara, angielska, ludowa nazwa tego grzyba to „Naleśnik (podpłomyk, ciasto, chlebek) króla Alfreda”. Według legendy, podczas najazdu Wikingów na Anglię król Anglów i Sasów, Alfred przegrał bitwę i ścigany przez najeźdźców ukrył się w przebraniu pastucha w wiejskiej chacie. Dobrze się zamaskował, toteż gospodyni nie rozpoznała w nim swego monarchy i kazała mu pilnować naleśników czy podpłomyków, które piekły się w piecu. Król Alfred był jednak zmęczony i tak pochłonięty myślami o oswobodzeniu ojczyzny, że zapomniał o tym cieście. Naleśniki piekły się zbyt długo i spaliły się na węgiel. Wyglądały wtedy i smakowały równie ohydnie jak podkładki Warstwiaka. Gospodyni urządziła mu awanturę, spoliczkowała go i obiła pogrzebaczem. Spalone ciasta wyrzucono do lasu. [2,3]
uwagi
Ø
właściwości lecznicze
Warstwiak zwęglony zawiera szereg ciekawych, niespotykanych u innych grzybów i roślin związków organicznych. Uczeni badają ich potencjalne zastosowania jako lekarstw (przeciwko chorobom neurodegeneracyjnym jak Alzheimera, Parkinsona). [2]
toksyny
Ø
objawy zatrucia
Ø
leczenie zatrucia
Ø
skutki braku leczenia zatrucia
Ø
choroby grzybowe
Ø
zwalczanie chorób grzybowych
Ø
wartości odżywcze
Ø
zastosowanie kulinarne
Ø
przepisy kulinarne
Ø

mapa obrazująca najczęstsze i dokładne miejsce(a) występowania opisywanego gatunku
(lokalizacja naniesiona przez: robert węglowski, miejscowość: okolice Głogowa Małopolskiego)

zapiski i ciekawostki historycznebibliografia
ØØ
gatunek podobnycechy odróżniające
Daldinia childiaeØ
Daldinia vernicosaØ
Drewniak szkarłatnymniejsze podkładki, nie strefowane, nie występują w czarnym kolorze
Drewniak wielokształtnysilnie spłaszczone podkładki z większymi perytecjami
Zgliszczak pospolityspłaszczone podkładki o średnicy do 15 cm, na przekroju szarawe, nie strefowane

galeria przedstawiająca gatunki podobne, łatwe do pomylenia (o zbliżonym kształcie, kolorze)

1 źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Warstwiak_zw%C4%99glony
2 źródło: https://www.ekologia.pl/wiedza/grzyby/warstwiak-zweglony
3 źródło: https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/fungi-and-lichens/king-alfreds-cakes/
4 źródło: https://www.kew.org/read-and-watch/king-alfreds-cakes-fungus

przypisy i bibliografia

You cannot copy content of this page