Jeleniak sarni

kategoria: grzyb
rodzina: jeleniakowate
nazwa polska: Jeleniak sarni
inne nazwy polskie: Jeleniak ziarnisty, Trufla jelenia, Trufla fałszywa
nazwa łacińska: Elaphomyces granulatus
inne nazwy łacińskie: Elaphomyces cervinus (1824), Lycoperdon cervinum (1753), Scleroderma vulgare (1908)
autor nazwy polskiej: Ø
pierwsza klasyfikacja: Elias Magnus Fries, 1829 r.
aktualna klasyfikacja: Elias Magnus Fries, 1829 r.
powszechność: pospolity
ochrona prawna: 
brak ochrony gatunkowej
kategoria zagrożenia: 
Ø
handel: Ø
zastosowanie ogólne: NIEJADALNY
zastosowanie ogólne w stanie surowym: 
Ø
kategoria smaku: 
Ø
wyjątki zastosowania: 
Ø
okres występowania: maj – wrzesień
okres maksymalny: styczeń – grudzień
gatunek wieloletni: Ø
uprawa: Ø
opis
owocnik – typ: zamknięty
owocnik – kształt: nieregularnie kulisty, jajowaty lub nerkowaty, czasami nieco spłaszczony, okrywa grubości 1 – 2(3) mm w przekroju koloru białawego, owocniki jędrne, mięsiste, masa owocników do maksymalnie 18 g
owocnik – powierzchnia: lekko brodawkowa, brodawki niskie i tępe o wysokości 0,3 – 0,4 mm
owocnik – kolor: od żółtawego, ochrowobrązowego do rdzawobrązowawego
owocnik – średnica: 1 – 5 cm
owocnik – wysokość: Ø – Ø cm
hymenofor – typ: Ø
hymenofor – kształt: Ø
hymenofor – nasada: Ø
hymenofor – kolor: Ø
hymenofor – zmiana koloru po uszkodzeniu: Ø
hymenofor – wysokość: Ø – Ø mm
trzon – typ: brak
trzon – kształt: Ø
trzon – powierzchnia: Ø
trzon – kolor: Ø
trzon – średnica: Ø – Ø cm
trzon – wysokość: Ø – Ø cm
miąższ – kształt: gleba od zbitej (młode owocniki) do pylistej (starsze owocniki)
miąższ – kolor: gleba od białawego, żółtawego (młode owocniki) do brązowoczarnego, brunatnoczarnego (starsze owocniki)
miąższ – zmiana koloru po uszkodzeniu: Ø
miąższ – zapach: nieprzyjemny, zapach Tęgoskóra cytrynowego
miąższ – smak: łagodny do gorzkiego, cierpki
pierścień: brak
pochwa: brak
mleczko: brak
gutacja: Ø
higrofaniczność: Ø

podłoże: gleba (owocniki podziemne, piaszczysta)
sposób odżywiania: symbiont
terytorium: lasy iglaste
gatunek organizmu sąsiadującego: Sosna, Świerk
gatunek organizmu będącego podłożem: Ø
gatunek organizmu tworzącego symbiozę mikoryzową: Ø
gatunek organizmu będącego żywicielem: Ø
występowanie: w grupie

zarodniki – kształt: kuliste, o powierzchni od gładkiej (młode zarodniki) do gęstokolczastej (starsze zarodniki)
zarodniki – kolor: Ø
zarodniki – wymiary: 24 × 32(35) μm
wysyp zarodników – kolor: ciemnobrązowawy, ciemno-purpurowy
ciekawostki
Jeleniak sarni to grzyb hypogeiczny – wytwarza owocniki podziemne (od 4 do 10 centymetrów pod ziemią) w plątaninie żółtawej grzybni.
Grzyb ten jest chętnie zjadany przez sarny, jelenie, dziki, zające, borsuki, myszy i wiewiórki. Zwierzęta poszukują tego grzyba w okresie godowym. Uważa się, że Jeleniak sarni to naturalny środek pobudzający popęd płciowy u zwierząt. Sproszkowane owocniki wymieszane z karmą stosowano dawniej jako afrodyzjak dla zwierząt domowych. Co ciekawe podobno także podawano go ludziom.
Zwierzęta zjadające Jeleniaki odgrywają ważną rolę w rozmnażaniu tego gatunku, ponieważ rozprzestrzeniają jego zarodniki na większe odległości.
Gatunek ten jest atakowany przez pasożytującego na nim, a rosnącego na ziemi Maczużnika nasięźrzałowego oraz Maczużnika główkowatego.
Najłatwiej znaleźć ten gatunek szukając rosnącym na nim Maczużników lub wśród rozkopanej ziemi przez dziki i sarny (buchtowisko).
Grzybnię i owocniki Jeleniaków można znaleźć tylko w bezpośrednim sąsiedztwie drobnych korzeni drzewa mikoryzowego. Drzewo mikoryzowe jest zawsze dojrzałe, stare. Gatunek może tworzyć owocniki przez rok lub więcej lat, nawet po ścięciu drzewa partnerskiego.
etymologia
Nazwa łacińska tego gatunku to Elaphomyces granulatus, gdzie elapho (greckie έλαφος) znaczy “jeleń”, myces (greckie μύκης) znaczy “grzyb”, a granulatus oznacza “ziarna”.
uwagi
W internecie rzadko ale niestety pojawiają się ogłoszenia sprzedaży Trufli białych gdzie na zdjęciach widnieje Jeleniak sarni – ale wystarczy bliżej przyjrzeć się tym gatunkom aby szybko zorientować się, że rzekoma trufla nie jest truflą.
Grzyb ten szczególnie łatwi gromadzi pewne metale ciężkie, w tym radionuklidy z opadu po katastrofie w Czarnobylu (do dzisiaj w owocnikach Jeleniaka notuje się wysokie stężenia izotopów promieniotwórczych). 20 lat po katastrofie (czyli około 2006 r.), stężenie cezu było największe u Jeleniaków a co za tym idzie zwierzęta, które żywią się tym grzybami także były i dalej są nieco radioaktywne.
właściwości lecznicze
Jeleniak sarni ma potencjał jako środek do zwalczania różnych chorób ze względu na swoje działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne.
toksyny
Ø
objawy zatrucia
Ø
leczenie zatrucia
Ø
skutki braku leczenia zatrucia
Ø
choroby grzybowe
Ø
zwalczanie chorób grzybowych
Ø
wartości odżywcze
Ø
zastosowanie kulinarne
Ø
przepisy kulinarne
Ø

mapa obrazująca najczęstsze i dokładne miejsce(a) występowania opisywanego gatunku
(lokalizacja naniesiona przez: robert węglowski, miejscowość: okolice Głogowa Małopolskiego)

zapiski i ciekawostki historycznebibliografia
Jest okrągła, gęsta, bez korzenia, w pośrzodku ma niby mąkę. Zapach nieprzyiemny, wielki. Smak obrzydliwy. Zażycie jej bardzo pobudza do sprawy małżeńskiej. W niektórych krajach dają oną Krowom, gdy nie mają chęci do Byka.Krzysztof Kluk
gatunek podobnycechy odróżniające
Elaphomyces mutabilismniejszy rozmiar, gładka powierzchnia owocnika
Jeleniak myszatylasy liściaste
Jeleniak nastroszonybardziej kolczasta powierzchnia, mikoryza z drzewami liściastymi
Tęgoskór cytrynowyrośnie na powierzchni

galeria przedstawiająca gatunki podobne, łatwe do pomylenia (o zbliżonym kształcie, kolorze)

Ø

przypisy i bibliografia

You cannot copy content of this page